Bạn có tin không? Vương Mạn Dục, người vừa giành cú đúp vô địch đơn nữ và đôi nữ tại giải Grand Smash, trong cuộc phỏng vấn sau trận không nói nửa câu khách sáo, mà vừa mở lời đã gióng lên hồi chuông cảnh báo cho bóng bàn Trung Quốc. Bóng bàn Nhật Bản hiện nay liên tục xuất hiện hết lớp tài năng trẻ này đến lớp khác, ưu thế mà chúng ta duy trì nhiều năm thật sự không vững vàng như mọi người nghĩ.

Đối thủ trong trận chung kết lần này là Sato Hitomi. Vương Mạn Dục thắng 4-0 là thật, nhưng đối phương là tay vợt Nhật Bản đầu tiên trong lịch sử lọt vào chung kết đơn nữ WTT Grand Smash. Trên đường đi tiếp, cô liên tiếp đánh bại hai trụ cột của tuyển Trung Quốc là Chu Tư Băng và Trần Hạnh Đồng, ba tháng trước còn vừa thắng Vương Mạn Dục một lần. Thể thao đỉnh cao không ai dám đảm bảo điều gì, lần này thắng không có nghĩa lần sau cũng chắc chắn thắng, không được lơ là dù chỉ một chút.

Hiện nay đội tuyển nữ Nhật Bản đã sớm không còn là hình ảnh cũ chỉ dựa vào một người chống đỡ. Harimoto Miwa vững vàng ở vị trí số ba thế giới, lần này cũng vào đến bán kết đơn nữ, ở nội dung đôi nữ còn giành ngôi á quân. Hayata Hina có sự biến đổi nhịp độ khó chịu, Sato Hitomi có nền tảng cắt bóng dai dẳng, ai cũng có tuyệt chiêu riêng, từ lâu đã không còn là cục diện chỉ cần khóa chặt một người là mọi việc ổn thỏa.

Bản thân Vương Mạn Dục cũng vươn lên từ một tay vợt trẻ, cô quá hiểu sự quyết liệt khi người trẻ lao lên phía trước. Chỉ trong mười tám ngày liên tiếp giành năm chức vô địch, đánh đơn rồi đánh đôi liên tục không nghỉ, cơ thể cô đã sớm bị vắt kiệt đến giới hạn, chính cô sau trận cũng nói đánh xong chặng này phải nghỉ ngơi cho tử tế. Nhưng giải vô địch châu Á đã cận kề, với vai trò trụ cột của đội nữ, rốt cuộc nhiều khả năng cô vẫn phải dẫn dắt đội ra sân.

Hiện tại cô đã trở lại vị trí số một thế giới đơn nữ, hơn người thứ hai hơn một nghìn sáu trăm điểm; trên đấu trường bóng bàn nữ những năm gần đây, thực lực ấy tuyệt đối là độc nhất. Nhưng trong cuộc phỏng vấn, cô không hề nhắc đến thứ hạng và thành tích của mình, chỉ nói đi nói lại về vấn đề trưởng thành của các tay vợt trẻ. Không phải cô khách sáo, mà là trong lòng thật sự sốt ruột: đội nữ ngoài vài tay vợt kỳ cựu đã khẳng định được mình, thế hệ trẻ thực sự đứng vững được chẳng có mấy người.

Khoái Mạn được xem là một hạt giống tốt có tiềm năng, nhưng độ ổn định trong thi đấu vẫn còn kém xa; dựa vào vài người gồng gánh thì rốt cuộc không đi xa được. Sức ép ở mảng nữ đã đủ rõ ràng, nhưng khi bảng xếp hạng đơn nam mới nhất được công bố, không ít người hâm mộ càng giật mình. Tay vợt Nhật Bản 19 tuổi Matsushima Sora trực tiếp ngồi lên vị trí số một thế giới đơn nam, với tám nghìn năm trăm năm mươi điểm, hơn người thứ hai gần một nghìn chín trăm điểm và hơn Vương Sở Khâm đứng thứ năm hơn hai nghìn ba trăm điểm.

Lần này Vương Sở Khâm tụt hạng thực ra cũng có nguyên nhân khách quan: chấn thương cũ tái phát nên không tham dự, cộng thêm điểm vô địch của giải cùng chặng năm ngoái hết hạn bị trừ, nên mới rơi xuống vị trí thứ năm. Nhưng dù tính hết những điều đó, điểm số hiện tại của Matsushima Sora vẫn cao đến đáng sợ. Trong top ba thế giới đơn nam có tới hai tay vợt Nhật Bản, Harimoto Tomokazu đứng thứ ba, trong khi tay vợt có thứ hạng cao nhất của tuyển Trung Quốc là Vương Sở Khâm chỉ đứng thứ năm, Lâm Thi Đống đứng thứ chín, cả top mười chỉ có vỏn vẹn hai tay vợt Trung Quốc.

Đây còn là lần đầu tiên trong hơn tám năm qua, đơn nam của bóng bàn Trung Quốc không có ai chen chân được vào top ba thế giới. Mấy năm trước khi anh em nhà Harimoto nổi lên, không ít người còn cho rằng đó là trường hợp đặc biệt, dù sao họ cũng là người gốc Hoa, môi trường trưởng thành từ nhỏ khác với các tay vợt bình thường. Nhưng giờ đây bốn anh em nhà Matsushima đã tiếp bước, sức tác động còn lớn hơn anh em nhà Harimoto năm xưa, hoàn toàn phá vỡ lập luận về "một vài thiên tài cá biệt".

Matsushima Sora chỉ là anh cả trong nhà. Cả bốn đứa trẻ nhà họ đều chơi bóng bàn, và tất cả đều cầm vợt tay trái; ngược lên bốn đời đều là người trong giới bóng bàn, là gia đình chính gốc. Người thứ hai, Matsushima Kakeru, năm nay 17 tuổi, từ lâu đã là trụ cột của đội tuyển thiếu niên Nhật Bản và cũng đã giành được suất dự giải trẻ châu Á. Người thứ ba, Matsushima Miku, còn nhỏ hơn, mới 13 tuổi đã có thể vượt cấp thi đấu ở lứa U19, còn từng giành ngôi á quân giải Grand Slam trẻ châu Âu. Khoa trương hơn nữa, vị trí số một thế giới ở ba nhóm tuổi từ U13 đến U17 đều do một mình cô bé nắm giữ.

Một gia đình bóng bàn thực thụ. Từ nhỏ họ đã lớn lên trong phòng tập do cha mẹ mở, ăn ngủ đều xoay quanh bàn bóng, điều kiện và bầu không khí tập luyện tốt hơn trẻ em bình thường rất nhiều. Bốn anh em có độ tuổi trải đều từ 10 đến 19, vừa vặn bao phủ chu kỳ của ba kỳ Olympic tới. Nói thẳng ra, những hạt giống tốt mà đội tuyển bóng bàn Nhật Bản có thể dùng trong hơn chục năm tới giờ đã bày ra rõ ràng trên mặt bàn. Nhìn đối thủ liên tục xuất hiện tài năng mới, rồi quay lại nhìn thực trạng lực lượng kế cận của bóng bàn Trung Quốc, quả thật có chút khiến người ta sốt ruột.

Lấy ngay nội dung đơn nam lần này làm ví dụ, bất ngờ lớn nhất lại là Chu Khải Hào 29 tuổi, một mạch tiến vào bán kết, thứ hạng tăng lên vị trí thứ ba trong đội. Lẽ ra đây phải là lúc người trẻ xông lên, kết quả lại phải dựa vào sự bùng nổ của lão tướng để giữ thể diện, ít nhiều có phần ngượng ngùng. Tình hình đội nữ khá hơn một chút, nhưng về bản chất vấn đề cũng tương tự.

Ngoài những trụ cột đã chứng minh được bản thân như Vương Mạn Dục, Tôn Dĩnh Sa, Trần Hạnh Đồng, trong số các tay vợt trẻ thực sự đứng vững được ở các giải quốc tế lớn chẳng có mấy người. Khoái Mạn được xem là người nổi lên khá sớm, nhưng phong độ lúc lên lúc xuống, gặp lối đánh đặc biệt như cắt bóng thì thường dễ đánh rơi, độ ổn định còn kém xa.

Mô hình đào tạo nhân tài của hai bên khác nhau, kết quả đương nhiên cũng khác nhau. Nhật Bản phần lớn đi theo con đường đào tạo kiểu gia đình: cha mẹ tự mở phòng tập, mấy đứa trẻ trong nhà đều chơi bóng, từ nhỏ cùng tập luyện, cùng cạnh tranh, ngay trong nhà đã có đủ cường độ đối kháng, từ nhỏ cũng có nhiều cơ hội tham gia đủ loại giải đấu, tập mãi rồi thành tài. Bốn đứa trẻ nhà Matsushima và hai anh em nhà Harimoto đều đi lên từ con đường này.

Trẻ em từ nhỏ đã coi chơi bóng là một phần của cuộc sống, không phải cố gồng mình để đi theo con đường chuyên nghiệp, trái lại càng dễ đạt thành tích. Bóng bàn Trung Quốc đi theo con đường của cơ chế toàn quốc, phạm vi tuyển chọn nhân tài rộng hơn, đội ngũ huấn luyện đều ở trình độ đỉnh cao, công tác hậu cần cũng được đảm bảo rất chu đáo, ưu thế là quá rõ ràng.

Nhưng điểm yếu cũng rất nổi bật: cơ hội để các tay vợt trẻ được thi đấu ở các giải quốc tế cấp cao quá ít, thường ngày phần lớn chỉ đánh giải trong nước, tốc độ trưởng thành đương nhiên chậm hơn. Không ít hạt giống tốt chưa kịp đến tuổi tạo dựng tên tuổi đã sớm bỏ cuộc vì đủ loại lý do như chấn thương hay thành tích chạm ngưỡng.

Trước đây mọi người đều cho rằng bóng bàn là quốc cầu, thắng là chuyện đương nhiên, còn một khi thua thì đó là tin lớn. Nhưng thời thế đã thay đổi từ lâu, hệ thống đào tạo trẻ của đối thủ ngày càng hoàn thiện, lực lượng kế cận được bổ sung lớp này nối lớp khác; nếu vẫn ôm quan niệm cũ, nằm trên công trạng mà ngủ, sớm muộn gì cũng sẽ chịu thiệt.

Tất nhiên cũng đừng tự xem nhẹ mình: nền tảng của bóng bàn Trung Quốc vẫn còn, ban huấn luyện cũng không có vấn đề gì lớn. Điều cần làm nhất lúc này là để các tay vợt trẻ ra ngoài thi đấu nhiều hơn, đối đầu thật sự với những người giỏi nhiều hơn, tích lũy đủ kinh nghiệm thì mới nâng cao được bản lĩnh.

Những lời Vương Mạn Dục nói sau trận không phải là tự hạ thấp uy phong của mình, mà vì trong lòng cô hiểu rất rõ. Thể thao đỉnh cao là như vậy: bạn không tiến lên thì người khác sẽ vượt qua bạn. Có người đuổi theo phía sau không phải là chuyện xấu, nó buộc bạn phải luôn chạy về phía trước. Chỉ khi lớp tài năng mới này nối tiếp lớp khác xuất hiện, đội tuyển này mới có thể mạnh mãi.

Tài liệu tham khảo: Nhân Dân Võng, Nhìn công tác xây dựng lực lượng kế cận của bóng bàn Trung Quốc từ cuộc phỏng vấn Vương Mạn Dục